4.Derece İstiğrak

İstiğrak, velayet mertebesinden sonra hasıl olur. Velî kişi, Allah'ın kendisini sevgisiyle kuşatması neticesinde ona olan müşahedesi içerisinde boğulacak hale gelir. Cezbe-i Hûda'ya kapılarak, vahdet denizinde boğulur. Kendinden geçer. Artık herşey onun gözünde aynıdır. Ne zıt olanların birbirinden farkı vardır, ne de uyumluların uyumu kendisini ilgilendirir. Tevhîd denizinde boğulan velî, kendisini bu denizle beraber görür. Artık bu haliyle halkı göremez olur. Mevlânâ bu mevzua münâsip şöyle buyurmuştur:

Sıfatlarla perdelenmiş olan kîşi ancak sıfat görür

Zâtı kaybeden kişidir ki sıfatlarda kalır

Oğul, Allah'a ulaşanlar, zâta garkolmuşlardır

Artık onlar sıfatlara nazar ederler mi?

Başın ırmağın dibinde oldukça renge bakabilir misin?

Meşâyih-i Kiram? istiğrakı üçe ayırmışlardır:

1-istiğrâku'l-ilm fi âyni'l hâl.

2-istiğrâku'l- işârâh fil'keşf.

3-İstiğraku'ş-Şevâhid fil'cem.

1-İstiğrâkû'l-ilm fi ayni'l hâl demek; ilmin şuur üzerine istilâsı halinden kinaye olarak ilim, halde istiğrakı ve ahkamın amelde tükenmesinden ibarettir. Bu mertebede hüküm mevâcid-i hâliyye olur. Ve ahkâm-ı ameliyye ve akliyye tesirsiz hale gelir. Fakat bu halin sahibi sapıklıktan ve seri şerifin hilâfına olmaktan mâsundur. Bu hususta Kâşânî hazretleri şöyle buyuruyor: Bu nev'i istiğrak sahipleri istikâmet ve emânet sahibidirler. Dalâlet onlara asla isabet etmez. Onlar Allah'ın nurunu bir elbise gibi giymişlerdir. Ve mâsun olurlar. Onlardan şerîtin zıttına bir hareket asla sadir olmaz. Zira onlar mahfuzdurlar." Bu mertebede ruh, hakikî makamını bulur.Cümle isimler, işaretler (objeler)Allah'ın nurunda izale olur. Bu mertebede kul, lisân-ı işarette Allah'ı; Yâ Cemîl.Ya Celîl, Yâ Kahhâr, Ya Cebbar diye teşbih eder. Bu lisân-ı hâle sahip olanların hâli şu beyitleri terennüm eder:

Sen sıfat söyle; ben sıfatların dışındayım.

Ayetler ya da beyyinâta vasıl olma hakkında söyle.

Bu mertebede kul, Hakk'la bakî olur. Allah'ın sıfatlarıyla muttasıf olur. Ve ondan sudur eden Hakk'tan sudur eder.