8.Derece Sürür

Safâ'dan sonra, aşıka sürûr-u hakikî hâsıl olur. Sürür demek; "Kulun zahirine ve bâtınına şamil olan şâdiliktir (rahatlık ve neş'edir). Akabinde hüzün ondan halâs olur. Batının sürür bulması, zahire de etki eder ve hemen kendisini gös­terir. Nitekim bir âyet-i kerimede bu husus çok güzel resmedilmiştir, şöyle ki: "O gün parlayan, gülen ve sevinen yüzler vardır." (Abese, 38-39)

Bu eğreti âlemden kurtulmuş, gül bahçelerinde, akarsu kenarlarında yurt tutmuştur.

Oturduğu yer, yurt, vasıl olduğu makam ve rütbe, yüce himmetinin sır sedirinin üstüdür.

Orası öyle bir doğruluk makamıdır ki doğruların hepsi de orada lâtif, neşeli ve sevinçli yüzlerinden belli olarak yurt tutmuşlardır.

Sürûr-u uşşak-ı devlet, izzetle veya kerametle değildir. Bilakis Allah'ın kendi katından verdiği müşahede ve vuslattır. Zira Allah u Teâlâ bir âyet-i kerimesinde şöyle buyurmaktadır: "Ey Muhammedi De ki: Allah'ın lütfü ve rahmeti sebebiyle, işte bunlarla sevinsinler, o, biriktirdiklerinden daha hayırlıdır." (Yunus, 58)

Âşıkların neşesi de odur, gamı da, hizmetlerine karşılık aldıkları ücret de.

Âşık, sevgiliden başkasını seyre dalarsa bu aşk değil, asla olmayan bir sevdadır.

Şeyh hazretlerine göre sürür üç mertebeye ayrılır: Birinci mertebedeki sürhur, zevkin sürürüdür. Ki bir zevk üç türlü hüznü izale eder. Bu hüzünlerden birincisi, Hakk'ın tarikinden kopma korkusunun verdiği hüzündür. İkinci hüzün; cehaletin karanlığına batma korkusunu, tarikatın marifetiyle izale eder. Ve bu korkunun verdiği hüznü yok eder. Yerine neş'e ve sürür gelir. Üçüncü hüzün ise; tefrika korkusunun sebebiyet verdiği hüzündür. Bunu da aşar ve sürura ulaşır.

İkinci mertebedeki sürür, ilm-i hicâb'ın keşfinden zuhur eder. Şuhûda ermenin sürürüdür. İnsanın kendi ilmi bile şuhuda bir perdedir.

Sâlik, bu mertebede kendi ilmini aşarak, Allah'ın ilminde fena bulur. Gaybî ilimlerden ona ilim hasıl olur. Ve zevk-i bâtınî bularak mesrur olur.

Bu hal gayb ilminden meydana gelir

Zevkten başka birşeyle o ilim işitilmez

Çalış çabala da kurtul kendinden

Eğer değerin varsa, bu ameli yapman gerekir

Suret ilmi, su ile çamurun mesleğidir

Mânâ ilmi ise, cân ve gönlün rehberidir

Manevî ilim gizli bir hazinedir.

Kendinden kurtulursan bu hazine sana gelir.

Üçüncü mertebedeki sürür ise; müşahedeyi fethetmiş olmaktan hâsıl olan sürürdür. Müşahedeye erememe endişesinden kurtulup rahatlığa ve sürura ermektir.